BÍ QUYẾT MUA SẮM TẾT 2026 KHÔNG ÁP LỰC TÀI CHÍNH

Tết Nguyên đán luôn là thời điểm đặc biệt nhất trong năm của người Việt. Đây là lúc gia đình sum họp, là dấu mốc khởi đầu cho một chu kỳ mới và cũng là giai đoạn mà mỗi người đều mong muốn dành những điều tốt đẹp nhất cho bản thân cũng như những người thân yêu. Tuy nhiên, đi cùng với không khí rộn ràng ấy, Tết cũng là thời điểm gây áp lực tài chính lớn nhất trong năm đối với phần đông các gia đình.

Theo nhiều nghiên cứu về hành vi tiêu dùng, chi tiêu dịp Tết thường tăng mạnh so với các tháng còn lại, có thể cao hơn từ 1,5 đến 2 lần mức chi tiêu thông thường. Các khoản phát sinh không chỉ dừng ở thực phẩm hay quà biếu, mà còn bao gồm di chuyển, sửa sang nhà cửa, mua sắm cá nhân và các hoạt động xã hội. Nếu không có kế hoạch rõ ràng, Tết rất dễ trở thành “điểm gãy” tài chính, kéo theo áp lực kéo dài sang những tháng đầu năm mới.

Trong bối cảnh Tết 2026, khi người tiêu dùng ngày càng thận trọng hơn với tài chính cá nhân và các hình thức mua sắm - thanh toán linh hoạt phát triển mạnh, câu hỏi quan trọng không còn là “có nên chi tiêu cho Tết hay không”, mà là làm thế nào để vừa có một cái Tết đủ đầy, vừa không mang theo gánh nặng tài chính sau Tết.

1. Vì sao chi tiêu Tết thường dễ vượt khỏi tầm kiểm soát?

Một trong những nguyên nhân lớn nhất khiến chi tiêu Tết khó kiểm soát đến từ yếu tố tâm lý. Tết gắn liền với kỳ vọng về sự đủ đầy, sung túc và khởi đầu may mắn, khiến nhiều người sẵn sàng chi tiêu nhiều hơn bình thường mà không cân nhắc kỹ khả năng tài chính của mình. Tâm lý “cả năm có một lần” hoặc “Tết phải khác ngày thường” dễ dẫn đến các quyết định mua sắm mang tính cảm xúc.

Bên cạnh đó, chi phí Tết thường không nằm ở một khoản lớn duy nhất mà phân tán thành rất nhiều khoản nhỏ. Một bữa tiệc, một món quà, một chuyến đi ngắn – từng khoản riêng lẻ đều có vẻ hợp lý, nhưng khi cộng dồn lại có thể vượt xa thu nhập của một tháng, thậm chí tạo ra áp lực kéo dài sang quý I năm sau.

Một yếu tố khác thường bị bỏ qua là việc thiếu kế hoạch từ sớm. Khi mọi quyết định mua sắm được dồn vào những ngày cận Tết, người tiêu dùng dễ mua vội, ít so sánh giá và khó kiểm soát dòng tiền. Chính sự gấp gáp này khiến chi tiêu Tết trở nên thiếu kiểm soát hơn so với các thời điểm khác trong năm.

2. Tết 2026 và sự thay đổi trong hành vi mua sắm của người tiêu dùng

So với những năm trước, Tết 2026 diễn ra trong bối cảnh hành vi tiêu dùng đã có nhiều chuyển biến rõ rệt. Người tiêu dùng ngày càng ưu tiên giá trị sử dụng thực tế, thay vì chi tiêu mang tính hình thức hoặc phô trương. Quà biếu được lựa chọn theo hướng thiết thực hơn, các bữa tiệc được tổ chức gọn gàng hơn, và chi tiêu được cân nhắc kỹ lưỡng hơn.

Bên cạnh đó, nhiều gia đình không còn dồn toàn bộ chi tiêu vào thời điểm sát Tết, mà bắt đầu chuẩn bị sớm hơn từ các tháng cuối năm. Việc mua sắm rải rác giúp tận dụng các chương trình ưu đãi, giảm áp lực tài chính và tránh tình trạng chi tiêu dồn dập trong thời gian ngắn. Xu hướng này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí, mà còn mang lại cảm giác chủ động và kiểm soát tốt hơn.

Song song với đó, các hình thức mua sắm trực tuyến và thanh toán số ngày càng phổ biến. Người tiêu dùng có nhiều lựa chọn hơn về sản phẩm, giá cả và phương thức thanh toán. Tuy nhiên, sự tiện lợi này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về việc quản lý chi tiêu, đặc biệt trong dịp cao điểm như Tết.

3. Lập ngân sách Tết: Nền tảng cho một mùa Tết không áp lực

Một cái Tết không áp lực tài chính luôn bắt đầu từ việc lập ngân sách rõ ràng. Ngân sách Tết không nhằm hạn chế niềm vui, mà giúp đảm bảo rằng niềm vui ấy không phải đánh đổi bằng căng thẳng sau Tết. Trên thực tế, nhiều chuyên gia tài chính cho rằng tổng chi tiêu Tết nên nằm trong khoảng từ một đến một rưỡi tháng thu nhập, tùy theo hoàn cảnh của mỗi gia đình.

Điều quan trọng không chỉ là xác định tổng ngân sách, mà còn là cách phân bổ ngân sách đó. Khi chi tiêu được chia rõ theo từng nhóm như thực phẩm, quà biếu, di chuyển, mua sắm cá nhân và dự phòng phát sinh, việc kiểm soát tài chính sẽ trở nên dễ dàng hơn rất nhiều. Đặc biệt, việc dành ra một khoản dự phòng cho những chi phí không lường trước giúp tránh tình trạng phải vay mượn hoặc xoay xở gấp gáp sau Tết.

Ngân sách rõ ràng cũng giúp người tiêu dùng đưa ra quyết định mua sắm tỉnh táo hơn. Khi biết mình còn bao nhiêu dư địa chi tiêu, mỗi khoản mua sắm sẽ được cân nhắc kỹ lưỡng hơn, thay vì quyết định theo cảm xúc nhất thời.

4. Mua sắm Tết thông minh: Cân bằng giữa nhu cầu và khả năng tài chính

Mua sắm Tết thông minh không có nghĩa là cắt giảm quá mức, mà là lựa chọn đúng những gì thực sự cần thiết. Điều này bắt đầu từ việc hiểu rõ nhu cầu của bản thân và gia đình, thay vì chạy theo xu hướng hoặc áp lực xã hội. Khi có một danh sách mua sắm rõ ràng, người tiêu dùng sẽ tránh được tình trạng mua trùng, mua thừa và dễ dàng kiểm soát ngân sách hơn.

Thời điểm mua sắm cũng đóng vai trò quan trọng. Không phải mọi mặt hàng đều cần mua sát Tết. Nhiều sản phẩm như thực phẩm khô, đồ gia dụng hoặc quà biếu có thể được mua sớm hơn với giá tốt hơn và nhiều lựa chọn hơn. Tránh tâm lý cho rằng càng gần Tết thì giá càng rẻ, bởi thực tế nhiều mặt hàng có xu hướng tăng giá khi nhu cầu tăng cao.

Các chương trình khuyến mãi chỉ thực sự mang lại giá trị khi phù hợp với nhu cầu đã được xác định từ trước. Giảm giá không đồng nghĩa với tiết kiệm nếu món đồ đó không nằm trong kế hoạch ban đầu.

5. Mua trước - trả sau (BNPL): Công cụ hỗ trợ hay rủi ro tài chính?

Trong những năm gần đây, hình thức mua trước - trả sau (BNPL) ngày càng phổ biến, đặc biệt trong các dịp mua sắm cao điểm như Tết. Về bản chất, BNPL là công cụ giúp phân bổ dòng tiền theo thời gian, thay vì phải chi trả toàn bộ ngay tại thời điểm mua. Nếu được sử dụng đúng cách, đây có thể là giải pháp hỗ trợ quản lý chi tiêu hiệu quả.

BNPL phù hợp với những khoản chi cần thiết, có giá trị vừa phải và có kế hoạch trả rõ ràng. Khi nghĩa vụ trả sau Tết nằm trong khả năng chi trả hàng tháng, hình thức này giúp giảm áp lực tài chính tức thời mà không tạo ra gánh nặng dài hạn.

Ngược lại, BNPL có thể trở thành rủi ro nếu được sử dụng cho những khoản chi mang tính bốc đồng hoặc vượt quá khả năng chi trả trong tương lai. Việc mở nhiều khoản trả chồng chéo dễ khiến người tiêu dùng mất kiểm soát dòng tiền và đối mặt với áp lực tài chính sau Tết. Vì vậy, BNPL nên được xem là công cụ quản lý dòng tiền, chứ không phải là nguồn tiền “dư ra” để chi tiêu thoải mái.

6. Sau Tết: Làm gì để nhanh chóng cân bằng lại tài chính?

Sau Tết là thời điểm quan trọng để đánh giá lại toàn bộ chi tiêu đã thực hiện. Việc rà soát này giúp người tiêu dùng nhận diện những khoản chi chưa hợp lý và rút ra bài học cho những mùa Tết sau. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để điều chỉnh kế hoạch tài chính cho cả năm.

Quý I nên được xem là giai đoạn ổn định, ưu tiên thanh toán các nghĩa vụ tài chính, tái lập quỹ dự phòng và hạn chế các khoản chi lớn mới phát sinh. Khi tài chính được đưa về trạng thái cân bằng sớm, áp lực đầu năm sẽ giảm đi đáng kể và tạo nền tảng vững chắc cho các kế hoạch dài hạn.

7. Tết đủ đầy bắt đầu từ sự chủ động tài chính

Xét cho cùng, một cái Tết đủ đầy không được đo bằng số tiền đã chi, mà bằng cảm giác an tâm và chủ động mà nó mang lại. Khi chi tiêu được kiểm soát tốt, Tết sẽ thực sự là khởi đầu nhẹ nhõm cho một năm mới, thay vì là gánh nặng kéo dài sang những tháng tiếp theo.

Mua sắm Tết 2026 một cách thông minh chính là sự cân bằng giữa niềm vui hiện tại và sự bền vững lâu dài. Đó là khi mỗi quyết định chi tiêu đều được đặt trong bức tranh tổng thể của tài chính cá nhân, để Tết trôi qua với sự trọn vẹn về cảm xúc và không để lại áp lực phía sau.

Theo nguồn:

World Bank - Consumer Spending & Financial Resilience: https://www.worldbank.org

OECD - Household Finance & Financial Consumer Protection: https://www.oecd.org/finance

McKinsey - Global Consumer & Retail Insights: https://www.mckinsey.com

BIS (Bank for International Settlements) - Digital Payments & Consumer Credit: https://www.bis.org

Statista - BNPL Market Size & Consumer Trends: https://www.statista.com

Vietnam Economic Times / VietnamBiz - Xu hướng tiêu dùng & fintech tại Việt Nam